https://erj.khu.ac.ir/ پژوهش‌های تربیتی fa daily 1 Mon, 08 Jun 2026 00:00:00 +0330 Mon, 08 Jun 2026 00:00:00 +0330 https://erj.khu.ac.ir/article_3816.html هدف پژوهش حاضر، ﻣﺮور ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت انجام‌شده در زمینـۀ کاربست نظریۀ بار‌ شناختی در یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان در ایران و جهان از سال 2000 تا 2024 بود. بر این اساس، جستجوی ﻣﻘﺎﻻت در ﭘﺎﻳﮕﺎه‌ﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻣﻌﺘبر داخلی و خارجی نظیر مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، مگ‌ایران، نورمگز، پرتال جامع علوم انسانی، اریک، ساینس‌دایرکت، فرانسیس و تیلور و گوگل‌اسکالر با جستجوی ﻛﻠﻤﺎت نظریۀ بار شناختی، یادگیری، پیشرفت تحصیلی و معادل انگلیسی آنها اﻧﺠﺎم پذیرفت. ارزیابی کیفی مقالات با استفاده از چک‌لیست صورت گرفت. در این مرور 120 مقاله شناسایی شد که بعد از بررسی عناوین، درنظرگرفتن معیار‌های ورود و خروج و بررسی کامل مقالات، در نهایت 25 مقاله مطالعه شد. بر اساس مرور پژوهش‌های انجام‌شده، تجزیه‌وتحلیل این اسناد بر 23 محور پایه و شش محور فرعی تأکید داشت. از بین محور‌های پایه، اثر‌بخشی آموزش مبتنی بر بار شناختی بر میزان یادگیری دانش‌آموزان و اثربخشی آموزش مبتنی بر بار شناختی بر یادداری دانش‌آموزان بیشترین درصد تکرار را داشتند. محور‌های پایه در فرآیند کدگذاری در قالب شش محور فرعی بهبود یادگیری، ابعاد تنظیم، مهارت‌های شناختی و فراشناختی، پیشرفت تحصیلی و موفقیت، مهارت‌های تحصیلی و بُعد انگیزشی در زمینـۀ محور اصلی پژوهش یعنی کاربست نظریۀ بار ‌شناختی در یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان سازماندهی شد. https://erj.khu.ac.ir/article_3817.html این پژوهش با هدف مطالعه کنش هنرجویان در آموزش‌های مجازی فنی‌وحرفه‌ای سامانه شاد با تأکید بر مفاهیم چندگانگی و شفافیت صورت گرفته است. روش این پژوهش پساپدیدارشناسی بوده است. تجربه زیسته تعدادی از هنرجویان هنرستان‌های دخترانه و پسرانه شهرستان ملارد با ابزار مصاحبه واکاوی گردیده است. نتیجه این که واسطه‌گری سامانه شاد امکان زمانی و مکانی و درجه آزادی عمل هنرجویان را گسترش داده است؛ وانگهی به دلیل تفاوت‌های ماهوی، ضمنی و محیطی آموزش‌های عملی دروس تخصصی، چالش‌های مضاعفی را به وجود آورده‌اند. افزایش کارایی یادگیری درگرو فهم کنش‌ها و تفاوت نوع دانشی محتوی ارائه‌شده در راستای کاهش چندگانگی و افزایش شفافیت بوده است. عواملی چون رسوب‌گذاری و حواس‌پرتی دیجیتالی در تقویت چندگانگی مؤثر بوده و عادات مناسب و نامناسبی چون خودمدیریتی و کاهش زمان یادگیری را به دنبال داشته و برکارکردهای مختلف سامانه شاد تأکید شده است. در باب شفافیت مواردی همچون فرایند عادی‌سازی؛ با تکرار و تمرین و احساس غوطه‌وری؛ با جود ابهام مثبت تقویت‌شده است. شناسایی و غلبه بر مزاحمت‌ها و راهبردهای ارتباطی همانند بستن پیام‌ها جهت تقویت تمرکز به کار گرفته شده است. این سامانه نوع ترکیب کنش هنرجویان را با بازیگران دیگری همچون هنرجویان و اشیاء دیجیتالی و حقیقی تغییر داده است. https://erj.khu.ac.ir/article_3818.html پژوهش حاضر کاربردی و از نوع نیمه آزمایشی است که به منظور مقایسه اثربخشی آموزش گروهی مبتنی بر طرحواره درمانی و ایماگو درمانی بر بهبود سبک های دلبستگی و سبک های عاطفی زوجین انجام شد. جامعه آماری شامل زوجینی می­باشد که در زمستان 1397 به مرکز مشاوره رازی کرج مراجعه کرده بودند. نمونه گیری از نوع در دسترس و هدفمند و شامل 45 نفر از زنان و مردانی که شرایط لازم برای ورود به جلسات را داشتند می باشد. سپس به صورت تصادفی 15 نفر در گروه آزمایش 1 (طرحواره درمانی) و 15 نفر در گروه آزمایش 2 (ایماگو درمانی) و 15 نفر دیگر در گروه کنترل قرار داده شدند. برای جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه های هازن و شیور (1978)، هافمن و کاشدان (2010) استفاده شد. نتایج نشان داد که بین اثربخشی آموزش گروهی مبتنی بر طرحواره درمانی و ایماگو درمانی بر سبک های دلبستگی زوجین تفاوت وجود دارد لذا طرحواره درمانی اثر بیشتری بر سبک های دلبستگی دارد. همچنین بین اثربخشی آموزش گروهی مبتنی بر طرحواره درمانی و ایماگو درمانی بر سبک های دلبستگی زوجین تفاوت وجود دارد لذا ایماگو درمانی اثر بیشتری بر سبک های عاطفی دارد. https://erj.khu.ac.ir/article_3819.html این پژوهش برای ارزشیابی برنامه درسی رشته الکترونیک در دوره متوسطه اجرا شد.برای انجام آن، پنج استان با نظر کارشناسان، به‌صورت هدفمند، انتخاب و داده‌های مورد نیاز با استفاده از اسناد مکتوب، پرسشنامه و مصاحبه جمع‌آوری شد. 406 نفر به پرسشنامه هنرآموز و 1980 نفر به پرسشنامه دانش‌آموز پاسخ دادند. با اعضای کمیسیون برنامه ریزی رشته الکترونیک و چند نفر از کارشناسان آگاه، 15 نفر از مجریان برنامه‌های درسی رشته الکترونیک و 14 نفر از هنرآموزان مصاحبه شد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که نیازسنجی، طراحی و برنامه‌ریزی درسی رشته الکترونیک، مطابق معیارهای علمی انجام نشده است. کارشناسان و هنرآموزان به ابهام موجود در اهداف رشته اذعان دارند. استانداردها برای منابع انسانی، تجهیزات، فضا و نظام ارزشیابی در یک فضای انتزاعی تعیین شده و دور از دسترس است. در اثر کمبود تجهیزات و زمان آموزش و نیز ضعف مجریان برنامه، برنامه تدوین شده بدرستی اجرا نشده است. اغلب کارشناسان، مدیران هنرستان‌ها، هنرآموزان و دانش‌آموزان مورد مطالعه امکانات کارگاهی را نامناسب ناکافی ارزیابی کرده‌اند. اجرای برنامه درس کارآموزی با هدف این درس هماهنگ نیست. دستورالعمل ارزشیابی مبتنی بر شایستگی بدرستی اجرا نشده است.کارشناسان، مدرسان و دانش‌آموزان، موفقیت برنامه را به ایجاد شرایط مساعد از طریق اصلاح درونداد، فرایند و برونداد نظام مشروط کرده‌اند. https://erj.khu.ac.ir/article_3820.html پژوهش حاضر باهدف شناسایی نقش میانجی دلزدگی تحصیلی در رابطه‌ بین جو مدرسه و درگیری تحصیلی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه انجام‌ شد. این مطالعه توصیفی از نوع همبستگی (مدل معادلات ساختاری) بود. جامعه آماری دانش‌آموزان دختر دوره متوسطه دوم مدارس دولتی شهر مشهد در سال تحصیلی 1404-1403 بودند که 368 نفر آز آن‌ها به‌صورت نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس سنجش جو مدرسه ﻟﻰ و ﻫﻤﻜﺎران (٢٠١٧)، دلزدگی تحصیلی شارپ و همکاران (۲۰۲۱) و درگیری تحصیلی ریو(2013) بود. نتایج نشان داد، جو مدرسه و دلزدگی تحصیلی بر درگیری تحصیلی و جو مدرسه بر دلزدگی تحصیلی تأثیرمستقیم دارد. همچنین، جو مدرسه با میانجی‌گری دلزدگی تحصیلی می‌تواند درگیری تحصیلی را پیش‌بینی کند. به‌علاوه، دلزدگی تحصیلی و جو مدرسه 43 درصد از درگیری تحصیلی را تبیین می‌نماید که از این مقدار 32% توسط جو مدرسه و 11% توسط دلزدگی تحصیلی تبیین می‌شود (001/0>P). بر اساس یافته‌های پژوهش، ایجاد جوی مثبت در مدارس می‌تواند نقش مؤثری در کاهش دلزدگی تحصیلی و افزایش درگیری تحصیلی دانش‌آموزان داشته باشد؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود دست‌اندرکاران نظام آموزشی با بهبود فضای مدرسه و تقویت ارتباطات مثبت میان دانش‌آموزان و معلمان، شرایطی فراهم نمایند تا دلزدگی تحصیلی کاسته و درگیری تحصیلی دانش‌آموزان افزایش یابد. https://erj.khu.ac.ir/article_3821.html هدف: اهمال‌کاری تحصیلی یکی از چالش‌های رایج در بین دانشجویان است که می‌تواند کیفیت یادگیری، انگیزش و عملکرد حرفه‌ای آینده آنها را تحت تاثیر قرار دهد. هدف پژوهش حاضر، واکاوی تجارب زیسته دانشجو ‌معلمان از اهمال‌کاری تحصیلی و شناسایی عوامل مؤثر برآن بود. روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تحلیلی ون منن انجام شد. میدان پژوهش حاضر شامل کلیه دانشجو ‌معلمان دانشگاه فرهنگیان در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ بود که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و معیار اشباع داده‌ها، ۱0 نفر از دانشجو‌معلمان انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با روش مضمون‌یابی بر اساس دیدگاه ون منن در شش گام انجام شد. در این فرایند، 127 کد اولیه استخراج و بعد از حذف کدهای تکراری، 96 مضمون پایه، ۱4 مضمون سازمان‌دهنده و در نهایت ۳ مضمون فراگیربه‌دست آمد. یافته‌ها: نتایج تحلیل‌ها نشان داد 3 مضمون فراگیر این پژوهش شامل فشارهای درونی و خود انگاره تحصیلی، عوامل محیطی و ساختاری و راهبردها و واکنش‌های مقابله‌ای بود. یافته‌های این پژوهش نشان داد در بروز و تداوم اهمال‌کاری تحصیلی ترکیبی از عوامل فردی (مانند خودکارآمدی پایین و اضطراب عملکرد)، عوامل محیطی (مانند ساختار آموزشی و روابط اجتماعی) و عدم مهارت در کاربست راهبردهای مقابله‌ای موثر نقش دارند. نتیجه گیری: نتایج پژوهش بر ضرورت طراحی برنامه‌های آموزشی و مشاوره‌ای در دانشگاه فرهنگیان تأکید دارد که بتوانند با رویکردی چند سطحی به بهبود مهارت‌های خودتنظیمی، مدیریت زمان، ارتقای انگیزش تحصیلی و استفاده از راهبردهای مقابله‌ای کارآمد در رفع و یا کاهش اهمال‌کاری دانشجو‌معلمان کمک کنند. https://erj.khu.ac.ir/article_3822.html اگرچه پژوهش‌های پیشین سبک‌های تدریس انگیزش‌بخش و غیرانگیزش‌بخش را در چارچوب مدل دایره‌ای آموزش بررسی کرده‌اند، اما پیوند میان خودپنداره معلمان و این سبک‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف پژوهش حاضر بررسی این است که چگونه خودپنداره و جنسیت معلمان می‌تواند پیش‌بینی‌کننده سبک‌های تدریس انگیزش‌بخش و غیرانگیزش‌بخش باشد. بر اساس تحلیل توان پیشین برای رگرسیون چندگانه با اثر متوسط، نمونه‌ای شامل ۸۰ معلم دوره متوسطه شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۱–۱۴۰۲ به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه موقعیت‌های مدرسه آلترمن و همکاران (2019) (α = 0.77) و پرسشنامه خودپنداره رتلسدورف و همکاران (2014) (α = 0.86) گردآوری گردید. تحلیل داده‌ها با آمار توصیفی، آزمون t مستقل، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه انجام شد. یافته‌ها نشان داد تفاوت معناداری از نظر جنسیت وجود نداشت، مگر در سبک سلطه‌جویانه که مردان نمرات بالاتری داشتند. همچنین، خودپنداره رابطه مثبت و معناداری با سبک‌های تدریس انگیزش‌بخش (حامی خودمختاری و ساختار) داشت و بین ۱۳ تا ۲۴ درصد از واریانس آن‌ها را تبیین کرد، اما با سبک‌های غیرانگیزش‌بخش (کنترل و هرج‌ومرج) ارتباطی نداشت. نتایج بر اهمیت خودپنداره در شکل‌گیری تدریس انگیزش‌بخش و آموزش معلمان تأکید دارد. https://erj.khu.ac.ir/article_3823.html هدف این پژوهش بررسی اثربخشی برنامه‌های فرهنگی با تأکید بر مناسبت‌های مذهبی در میان دانش‌آموزان دختر دوره دوم ابتدایی شهرستان قرچک بود. از پژوهش علی-مقایسه‌ای استفاده شد. جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان دختر دوره دوم ابتدایی در شهرستان قرچک بود که براساس جدول نمونه‌گیری کریسی و مورگان و به صورت خوشه‌ای تصادفی، 215 نفر به عنوان نمونه انتخاب و به پرسشنامه سنجش نگرش مذهبی و دینداری خدایاری‌فرد و همکاران پاسخ دادند. داده‌‌های با جداول توزیع فراوانی، میانگین و انحراف معیار ز آزمون ناپارامتریک یومن–ویتنی تحلیل شد. براساس یافته‌ها بین گروه آموزش دیده با برنامه‌های فرهنگی و گروه مقایسه در متغیر‌های باور دینی و رفتار دینی تفاوت معنی‌داری وجود داشت و دانش‌آموزان آموزش دیده میانگین بالاتری داشتند. اما در متغیرهای عاطفه دینی و وانمود اجتماعی تفاوت بین این دو گروه از نظر آماری معنی‌دار نبود.